Cam mı plastik mi daha sürdürülebilir?
İlk bakışta cevap kolay görünüyor: cam geri dönüştürülebilir, plastik ise çoğunlukla tek kullanımlık atıkla ilişkilendiriliyor. Ama ambalajın çevresel etkisini yalnızca hangi malzemeden yapıldığı belirlemiyor.
Nasıl üretildiği, ne kadar uzağa taşındığı, kaç kez kullanıldığı, nasıl yıkandığı ve kullanım ömrünün sonunda ne olduğu da bu hesabın parçası.
Coldfusion bir rafa ürün koyup satan bir marka değil; günlük üretim ve paket servis üzerinden çalışan bir mutfağız. Bu nedenle bizim için ambalaj tercihi yalnızca “hangi kutuyu kullanalım?” sorusu değil.
Sipariş kapınıza ulaşana kadar ürünü güvenle taşıyacak, mümkün olduğunca az yeni atık yaratacak ve operasyon içinde gerçekten sürdürülebilecek bir sistem kurmaya çalışıyoruz.
Bu yüzden mümkün olan ürünlerde cam ambalaj kullanıyor ve ambalajların bize geri dönebildiği bir depozito sistemi işletiyoruz.
Ama cam kullanmak tek başına sürdürülebilir olmak anlamına gelmiyor.
Cam mı Plastik mi Daha Sürdürülebilir?
Burada önemli bir ayrım var:
Tek kullanımlık cam ile yeniden kullanılan cam aynı şey değil.
Cam üretimi yüksek sıcaklık gerektiren enerji yoğun bir süreç. Cam ambalaj ayrıca plastik muadillerine kıyasla daha ağır olduğu için taşıma aşamasındaki çevresel etkisi de artabiliyor.
Bu nedenle bir cam ambalaj bir kez kullanılıp atıldığında düşündüğümüz kadar avantajlı olmayabilir.
UNEP Life Cycle Initiative tarafından yayımlanan yaşam döngüsü çalışmalarında da ambalajın çevresel etkisinin yalnızca malzeme türüne göre değerlendirilemeyeceği görülüyor. Tek kullanımlık cam bazı senaryolarda plastik alternatiflerden daha yüksek çevresel etkiye sahip olabilirken; yeniden kullanım, taşıma mesafesi, geri dönüşüm sistemi ve kullanım sayısı sonucu önemli ölçüde değiştirebiliyor.
Dolayısıyla mesele yalnızca:
Cam mı plastik mi?
sorusundan ibaret değil.
Asıl soru şu:
Ambalaj tek kullanımlık mı, yoksa gerçekten tekrar tekrar kullanılabildiği bir sistemin parçası mı?
Plastik Neden Daha Ucuz Görünüyor?
Plastik ambalajın paket serviste çok yaygın olmasının oldukça pratik nedenleri var.
Hafif. Dayanıklı. Taşıması kolay. Kırılma riski düşük. Büyük hacimlerde ekonomik biçimde üretilebiliyor.
Cam ise başlangıçta hem ambalaj maliyeti hem de lojistik açısından daha pahalı bir seçenek.
Bu nedenle yalnızca bir kullanımın maliyetine baktığımızda plastik çoğu zaman avantajlı görünüyor.
Fakat yeniden kullanılabilir bir sistemde hesap değişiyor.
Bir cam kavanozun ilk üretim maliyeti farklı kullanım döngülerine yayılabiliyor. Bunun karşılığında ise sisteme toplama, geri taşıma, yıkama, kontrol ve yeniden kullanıma hazırlama maliyetleri ekleniyor.
Dolayısıyla gerçek maliyeti karşılaştırırken yalnızca:
“Bir plastik kap kaç TL?”
“Bir cam kap kaç TL?”
diye bakmak yeterli değil.
Ambalajın kaç kez kullanılabildiğine ve her kullanımın sisteme getirdiği maliyete de bakmak gerekiyor.
Tek Kullanımlık Cam Gerçekten Çevreci mi?
Cam konusundaki en önemli yanlış anlaşılmalardan biri burada ortaya çıkıyor.
“Plastik yerine cam kullandık” demek tek başına çevresel bir çözüm değil.
Cam ambalaj üretiliyor, dolduruluyor, taşınıyor ve müşteriye ulaştıktan sonra tek kullanımlık olarak geri dönüşüm sistemine giriyorsa sürekli yeni ambalaj üretme ihtiyacı devam ediyor.
Geri dönüşüm elbette önemli. Ancak yeniden kullanım ile geri dönüşüm aynı şey değil.
Yeniden kullanımda mevcut kap, gerekli işlemlerden geçirilerek tekrar kullanılıyor.
Geri dönüşümde ise ambalajın toplanması, ayrıştırılması, işlenmesi ve yeniden hammadde haline getirilmesi gerekiyor.
Camın önemli avantajlarından biri, doğru şekilde toplanıp işlendiğinde fiziksel özelliklerinde kalite kaybı olmadan yeniden cam üretiminde kullanılabilmesi. Avrupa Cam Ambalaj Federasyonu FEVE de camı kapalı döngü içerisinde tekrar tekrar geri dönüştürülebilen bir malzeme olarak tanımlıyor.
Ama bizim için mümkün olduğunda ilk tercih:
geri dönüştürmeden önce yeniden kullanmak.
Coldfusion’da Depozito Sistemi Nasıl Çalışıyor?
Coldfusion’da cam ambalajın hikâyesinin teslimatla bitmemesini istiyoruz.
Sistem oldukça basit:
- Cam kaplarınızı biriktirin.
- Bir sonraki siparişiniz geldiğinde kapları kuryemize teslim edin.
- İade ettiğiniz kap sayısını WhatsApp üzerinden bize bildirin.
- Depozito tutarında indirim kuponunuzu paylaşalım.
- Kuponu sonraki siparişlerinizden birinde kullanın.
Böylece bir kavanoz:
mutfak → müşteri → mutfak → yeniden kullanım
döngüsüne girebiliyor.
Camın bizim için anlamlı hale geldiği yer de tam olarak burası.
Yeniden Kullanımın Görünmeyen Maliyeti
Burada tabloyu olduğundan güzel göstermenin anlamı yok.
İade edilen bir cam ambalaj doğrudan yeniden doldurulmuyor.
Tekrar kullanılabilmesi için teslim alınması, ayrıştırılması, kontrol edilmesi, yıkanması ve yeniden kullanıma uygun hale getirilmesi gerekiyor.
Bunların her biri su, enerji, temizlik, iş gücü, depolama ve lojistik gerektiriyor.
Dolayısıyla yeniden kullanım:
“Bir kez cam ürettik, artık maliyeti yok.”
anlamına gelmiyor.
Her kullanım döngüsünün kendi operasyonel ve çevresel maliyeti var.
Yaşam döngüsü çalışmalarında da reusable sistemlerin performansında ambalajın kaç kez kullanıldığı, geri taşıma mesafesi, yıkama ve kullanıcı davranışının önemli olduğu görülüyor. Take-away ambalajları üzerine UNEP tarafından incelenen çalışmalar da çevresel sonucu yalnızca malzemenin değil, tüm sistemin belirlediğini gösteriyor.
Bizim için önemli olan camı seçmekten çok, o camı mümkün olduğunca uzun süre döngünün içinde tutabilmek.
Peki Yeniden Kullanılan Cam Hijyenik mi?
Yeniden kullanım söz konusu olduğunda müşterilerimizden gelen en doğal sorulardan biri temizlik.
Camın burada önemli bir malzeme avantajı var. Gözeneksiz ve geçirimsiz yapısı sayesinde yüzeyine gıda, sıvı ve kokuyu emmeyen bir malzeme.
Ancak bir ambalajın yeniden kullanıma uygun olması yalnızca malzemenin kendisine bağlı değil.
Yıkama ve sanitasyon sürecinin doğru uygulanması sistemin temel koşulu.
Bunun tüketici tarafında bir güven meselesi olduğunu da gördük.
Bazı müşterilerimiz yeniden kullanılan bir kabın yeterince iyi temizlenip temizlenmediği konusunda tereddüt ediyor. Hatta yalnızca tek kullanımlık ambalaj tercih ettiği için sistemimize mesafeli yaklaşan müşterilerimiz de oldu.
Bunu önemsiyoruz.
Çünkü sürdürülebilir bir sistemin çalışabilmesi için yalnızca teknik olarak doğru olması yetmiyor; kullanıcının da sisteme güvenmesi gerekiyor.
Bu nedenle cam ambalajların yeniden kullanıma nasıl hazırlandığını ayrı bir yazıda adım adım anlatacağız.
Cam ve Plastik Geri Dönüşüm Arasındaki Fark Ne?
Cam ile plastik arasındaki fark yalnızca geri dönüştürülüp dönüştürülememeleri değil.
Öncelikle “plastik” tek bir malzeme değil. PET, PP ve diğer plastik türlerinin kullanım alanları ve geri dönüşüm süreçleri birbirinden farklı.
Bu nedenle:
“Plastik geri dönüştürülemez.”
demek doğru değil.
Benzer şekilde:
“Cam olduğu için sürdürülebilirdir.”
demek de doğru değil.
UNEP’in farklı tek kullanımlık ambalaj alternatiflerini inceleyen çalışmalarının ortak mesajlarından biri de bu: her koşulda en iyi olan tek bir malzeme yok. Üretim, kullanım sayısı, lojistik ve bölgedeki atık yönetimi sistemi birlikte değerlendirilmeli.
Biz de ambalaj seçiminde yalnızca malzemenin kendisinden çok sistemin tamamına bakmanın daha anlamlı olduğunu düşünüyoruz.
Coldfusion Neden Cam Ambalaj Kullanıyor?
O zaman bütün bu dezavantajlarına rağmen neden cam?
Çünkü bizim çalışma modelimizde camı tek kullanımlık bir ambalaj olarak görmüyoruz.
Depozito sistemi sayesinde ambalajlar bize geri gelebiliyor, yeniden kullanıma hazırlanabiliyor ve aynı kap tekrar döngüye girebiliyor.
Cam ayrıca gözeneksiz, geçirimsiz ve koku tutmayan yapısıyla farklı gıda ve içecek ürünlerinin ambalajlanmasına uygun bir malzeme.
Bu nedenle bizim denklemimiz şöyle:
Plastik:
Hafif, ekonomik ve lojistik açıdan avantajlı. Ancak tek kullanımlık bir modelde her siparişte yeni bir ambalaja ihtiyaç duyuluyor.
Tek kullanımlık cam:
Geri dönüştürülebilir olmasına rağmen üretim ve taşıma açısından önemli bir çevresel maliyeti var. Bir kez kullanılması, camın bizim için en güçlü avantajlarından birini ortadan kaldırıyor.
Yeniden kullanılan cam:
İlk maliyeti yüksek; iade, taşıma, yıkama ve yeniden kullanıma hazırlama süreçleri gerektiriyor. Buna karşılık mevcut ambalajın kullanım ömrünü uzatıyor ve yeni ambalaj ihtiyacını azaltabiliyor.
Bizim vardığımız sonuç şu:
Cam her durumda plastikten daha iyi değil. Cam bizim için yeniden kullanılabildiği zaman anlamlı.
Depozito sistemi de bu nedenle ambalajın yanına eklediğimiz küçük bir sürdürülebilirlik detayı değil.
Cam kullanma biçimimizin kendisi.
Kaynaklar
- United Nations Environment Programme / Life Cycle Initiative — Single-use plastic bottles and their alternatives: Recommendations from Life Cycle Assessments, 2020.
- United Nations Environment Programme / Life Cycle Initiative — Single-use plastic take-away food packaging and its alternatives, 2020.
- United Nations Environment Programme / Life Cycle Initiative — Single-use Plastic Products and their Alternatives karşılaştırma çalışmaları.
- FEVE – European Container Glass Federation — camın yeniden kullanım, geri dönüşüm ve malzeme özelliklerine ilişkin yayınları.
